بوشهر شهر فرهنگ
آواها و نواهای ناشناخته و جذاب جنوبی
یکشنبه 29 اردیبهشت 1398 ساعت 10:50 ب.ظ | نوشته ‌شده به دست بوشهر | ( نظرات )
    امروزه بخش وسیعی از ردیف موسیقی ایرانی، شامل گوشه ها و نغمه بسیاری از آوازهایی است كه از طریق موسیقی محلی، در این جایگاه راه یافته اند و ناشناخته و زیبا در دل این نوع از موسیقی قرار دارند و با یك نگاه اجمالی می توان گستردگی و زیبایی موسیقی محلی را درك كرد. اغلب فرهنگ ها دارای موسیقی محلی هستند، موسیقی كه .... 
ادامه مطلب را بخوانید ....
آواها و نواهای ناشناخته و جذاب جنوبی
رقص و موسیقی بومی در استان بوشهر در حاشیه خلیج فارس

نویسنده: مینو سلیمی


    
    امروزه بخش وسیعی از ردیف موسیقی ایرانی، شامل گوشه ها و نغمه بسیاری از آوازهایی است كه از طریق موسیقی محلی، در این جایگاه راه یافته اند و ناشناخته و زیبا در دل این نوع از موسیقی قرار دارند و با یك نگاه اجمالی می توان گستردگی و زیبایی موسیقی محلی را درك كرد. اغلب فرهنگ ها دارای موسیقی محلی هستند، موسیقی كه همه احتیاجات مردم را در خود منعكس می كرده است و به تمام شئون فردی و اجتماعی زندگی آنها تعلق داشته است. در موسیقی بومی ایران از یك سو نقش هنرهای اولیه، باورها، احساسات و به طور كلی زندگی گذشتگان را می توان بازیافت و از سویی دیگر بی پیرایه و ساده بودن آن را. یكی از اجزای اصلی موسیقی محلی را ترانه ها تشكیل می دهند. در بسیاری از این ترانه ها افسانه ها و داستان های آشنای محلی نمود یافته است. مردم ساكن حاشیه خلیج فارس موسیقی خاص خود را دارند كه در فرهنگ شان از جایگاه خاصی برخوردار است. رقص ها، نمایش ها، آواها و آوازها از جمله هنرهایی است كه با خلق و خوی مردم این منطقه عجین شده است. این موسیقی با وجود زیبایی ها و توانایی هایش همچنان ناشناخته باقی مانده است. دو استان بوشهر و هرمزگان از استان های اصلی حاشیه خلیج فارس هستند كه این آوا و نوا ها را در خود دارند.
    استان بوشهر: ابراز و وسایل موسیقی سنتی در استان بوشهر و شهرهای آن عبارتند از نی، هفت بند، نی فلوت، نی همبون یا نی جفتك كه این نوع وسایل و ابزار با هم متفاوت هستند. هفت بند، نی است كه هفت قاب یا هفت بند دارد. از نیم متر كمتر و گاهی تا 70 سانتی متر طول دارد و مخصوص چوپان ها بوده و توسط سه انگشت دست راست و چهار انگشت دست چپ نواخته می شود. امروزه این نی تا اندازه یی كاركرد خود را از دست داده است. اما نی همبون یا جفتك، نی ای است كه از دو نی 20 سانتی متری كه به هم متصل هستند و از پوست حیوان دباغی شده یی كه به آن وصل است ساخته شده است. نوازندگان برای دمیدن در نی ابتدا همبون را باد می كنند و بعد با ریتم های گوناگون شروع به نوازندگی می كنند.
    موارد اجرا: نی هفت بند یا نی لبك را چوپان ها می نواختند و گاهی نیز نوازندگان هنرمند در جمع دوستان برای سرگرمی، در مراسم عزاداری برای گرم كردن شیون در بین عزاداران و همچنین برای مجالس غم می نواختند. نی لبك یا هفت بند بیشتر مقام غم انگیز و تحریك برانگیز داشت اما نی جفتك یا همبون دارای مقام های مختلفی است و بیشتر در جشن ها و پایكوبی ها در مجالس عروسی، شب نشینی و جشن ختنه سوران و سایر جشن ها و اعیاد برگزار و نواخته می شود.
    انواع مقام هایی كه توسط نوازندگان نی جفتك یا نی همبون نواخته می شود، عبارتند از: 1- مقام رباب. رباب كه موقع نواختن نوازنده می گوید «رباب رباب، ربابه حالم خرابه ربابه»، شنوندگان همراه با او دست زده و می خوانند و یك نفر نیز همراه با ریتم آن ضرب می زند .
    2- مقام بندری «ساحل دریا، ساحل دریا، ساحل دریا، ساحل دریا »
    3- مقام بانو بانو، كه می گویند« ای بانو، ای بانو بانو بانو، بنشین به روی زانو»
    4- مقام مخصوص بازی چوبی یا چوب بازی كه در مراسم عروسی برگزار می شود.
    5- مقام آلمان بی مروت، كه می گویند« آلمان بی مروت، عمرم دادی به غربت»
    6- مقام اهالی ابوذر كه می گویند« اهای ابوذر، بزن به جونم، تا گل نشسته، مو (من) زن نی سونم (نی نمی گیرم)»
    آهنگ های سوزناك شروه هم با نی و بدون نی در مراسم عزاداری و شب نشینی ها خوانده می شود. شعر شروه فایز و مفتون و دوبیتی های باباطاهر است. این نی كه همراه شروه زده می شود دارای 6 سوراخ است.
    نی انبان و مختك: نی انبان از پوست گوسفند درست شده است در سر آن پوست یك نی به نام فیكك وجود دارد كه دارای چهار شیار است. با پر و خالی شدن هوای داخل انبان فیكك به ارتعاش درمی آید و تولید صدا می كند و نوای آن تند و شاد است. تنبك نیز همراه نی انبان زده می شود. بعضی وقت ها دایره نیز همراه آن است. دو نی جفتی نیز همراه آن است كه هر كدام شش سوراخ دارند كه به آنها بیلی بون می گویند.
    موارد اجرا: این موسیقی در مراسم عروسی، تولد، ختنه سوران و جشن بازگشت از سربازی برگزار می شود. همراه با نی انبان رقص و چوب بازی نیز انجام می شود (منصوری زاده، 256: 1383).
    مقام های نی انبان و مختك عبارتند از:
    1- جومه نارنجی دلم پای دلته jume nârenji delom poy delet
    جومه نارنجی كجا منزلته jume nârenji kojâ manzelete
    2- ای تا بشیم تنگ گشی خالوها ey tâ bi im tang ge i xalu hây
    3- مو میشم تنگ تكو، تو تش بیار مو تنباكو mo mi om tange teku، to ta ؟biâr mo tamboku
    4- بادا بادا بادا، ان شاء الله مبارك بادا، عروسی مبارك بادا
    5-اشكله جونم دیت بسونام، سی زمسونمe kele junom deyte busunom si zemesunom
    نمایش: در عروسی ها نمایش هایی جهت خنده توسط كسانی كه خود را سیاه كرده و با چوب برای خود دست گذاشته و لباس دراز پوشیده و قابلمه یی به جای كلاه بر سر گذاشته و به رقص و پایكوبی می پردازند، برگزار می شود. در بندر دلوار مردی را آرایش و سوار گاو كرده و در كوچه ها می گردانند. این نمایش را گاوبازی گویند.
    پهلوان بازی: بازیگران نمایش پهلوان بازی بومی منطقه نبوده بلكه دوره گردهایی هستند كه از نقاط مركزی كشور به منطقه می آیند و كارهایی نظیر پاره كردن زنجیر و زیر چرخ ماشین رفتن انجام می دهند.
    تعزیه: تعزیه خوانی مختص ماه محرم و صفر و عزاداری اهل بیت پیامبر است. شبیه گردانی یكی دیگر از مراسم های ماه محرم است كه توسط اهالی منطقه صورت می گیرد و شبیه ذوالجناح است كه شال زردی دور گردنش آویزان است و گهواره علی اصغر را در محله ها می گرداند.
    پرده خوانی از جمله نمایش هایی است كه در گناوه انجام می شود. در این نمایش عده یی پرده خوان كه به آنها درویش می گفتند و معمولااز نقاط دیگری به ویژه اصفهان و قم به این منطقه می آمدند از پرده هایی كه همراه خود داشتند، به هر محل و نقطه یی كه می رسیدند آن را در یك نقطه از ده كه معمولامحل تجمع افراد بود روی دیواری باز می كردند و با خواندن آواز و مرثیه احساسات مردم را برمی انگیختند و بعد از چند ساعت هر یك از تماشاگران مقداری پول به آنان می داد. پرده خوان ها كه هدف شان جمع آوری رزق و روزی بود همیشه در میان آبادی ها در حركت بودند.
    از دیگر نمایش های رایج در این منطقه كه بیشتر نوعی بازی است، می توان از بازی تلین جرین نام برد. این بازی و نمایش بیشتر در مراسم عروسی برگزار می شود و روش كار به این صورت است كه دو یا چند نفر مقداری پارچه روی شكم و كمر خود در زیر لباس می گذارند. این افراد با ضربه و مشت به جان هم می افتند و با این كار احساسات دیگران را برمی انگیزند.
    رقص ها: همراه با اجرای موسیقی محلی كه شامل نی انبان و تنبك است رقص نیز صورت می گیرد. انجام رقص بیشتر توسط جوانان در مراسم جشن تولد و ختنه سوران اما عمده آن در جشن عروسی انجام می شود. محل رقصیدن در خانه های عروس و داماد است و میدان رقص نیز در حیاط خانه عروس و داماد جهت رقصیدن برپاست. نوازندگان روی سكویی نشسته و رقاصان در وسط محوطه به رقص و پایكوبی می پردازند.
    رقص مردانه: چوب بازی، بازی ای است دو نفره كه با آهنگ نی انبان اجرا می شود. یك نفر چوب كوچك تر، و دیگری چوب بزرگ تر را به دست گرفته و شروع به زدن همدیگر می كنند تا اینكه یكی مغلوب شود.
    دستمال بازی: كسی كه نی می زند در محوطه می چرخد و دیگران هم پشت سر او به راه افتاده و دستمال بازی می كنند.
    كنده بازی: بازی ای است دو نفره كه هر كدام با یك پا بازی می كنند و همدیگر را می زنند تا یكی مغلوب شود. این بازی بدون آهنگ و با هیاهوی مردم همراه است.
    پاپلنگو: رقصی است یك نفره كه با یك پا و با شعر«خار تو پام نمیشام » اجرا می شود.
    یزله: رقصی است دسته جمعی كه مردم در ردیف هایی دست همدیگر را گرفته و می رقصند و در حالی كه یك پا را بر زمین می كوبند، صدای آواز سر می دهند.
    رقص زنانه- دستمال بازی: زنان در این رقص لباس محلی پوشیده و یكی از آنها سرگروه شده و دایره وار حركت می كند، دیگران پشت سر او راه می افتند یا اینكه دو دسته به طور افقی كنار هم قرار گرفته و با همدیگر و با صدای نی انبان و با حركت دستمال هایی كه در دست دارند به رقص می پردازند.
    رقص بندری: رقص بندری، رقصی است تك نفره كه با لرزش شانه ها انجام می شود.
    رقص تكی: در این رقص زنان در یك ردیف قرار گرفته با همدیگر با حركت یك پا جلو آمده سپس با حركت پای دیگر به عقب می روند.
    رقص دایره یی: این رقص، رقصی دسته جمعی است كه زنان پشت سر نوازنده نی انبان زن كه سالار است به راه افتاده و دایره وار می چرخند.
    رقص های دیگر عبارتند از رقص یه پا (یك پا)، سه پا، كردی، تركی، كه این نوع رقص ها با توجه به ریتم آهنگ خاصی كه طبالان، ساززنان یا ضرب زنان می نوازند توسط زنان و مردان در مراسم عروسی، جشن ها و ختنه سوران برگزار می شود.
    موسیقی جنوب ایران یكی از غنی ترین و در عین حال پیچیده ترین موسیقی های مناطق ایران است و ریتمی كه در آن هست به جذابیتش كمك كرده است. بر اساس مطالب گفته شده موسیقی جزیی جدایی ناپذیر و ضروری در فرهنگ مردم خلیج فارس است كه شناخت و زنده نگه داشتن آن جهت زنده ماندن نام و فرهنگ مردمان خلیج ‍ فارس بایسته و ضروری است.

مرتبط با: نوحه بوشهری ,


می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
نویسندگان
دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic